Phát biểu khai mạc, TS.KTS. Ngô Thị Kim Dung - Phó Hiệu trưởng Nhà trường nhấn mạnh: Trong tiến trình hiện đại hóa và phát triển bền vững, hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị giữ vai trò chiến lược. Phát triển đường sắt không chỉ là bài toán giao thông, mà còn gắn chặt với tổ chức không gian lãnh thổ, phát triển đô thị, liên kết vùng, nâng cao chất lượng sống và bảo vệ môi trường. Trong kỷ nguyên số, lĩnh vực này cần được tiếp cận theo hướng tích hợp giữa quy hoạch - kiến trúc - hạ tầng kỹ thuật với công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và mô hình quản lý vận hành thông minh.
Theo lãnh đạo Nhà trường, HAU đang chủ động chuẩn bị các điều kiện để đào tạo các ngành liên quan đến đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, hướng tới hình thành đội ngũ nhân lực có năng lực công nghệ và tư duy liên ngành - yếu tố then chốt cho sự thành công của các hệ thống hạ tầng chiến lược.
Tại buổi tọa đàm, các đại biểu đã lắng nghe và trao đổi xoay quanh 03 tham luận chính:
- Tham luận: "Kinh nghiệm bước đầu nâng cao hiệu quả khai thác tuyến đường sắt đô thị" - Trình bày bởi TS. Vũ Hồng Trường, Nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội;
- Tham luận: "Định hướng quy hoạch hệ thống đường sắt quốc gia gắn với phát triển đô thị TOD và hành lang kinh tế" - Trình bày bởi TS. Nguyễn Văn Minh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Kiến trúc, Đầu tư và Thương mại Việt Nam; Chuyên gia Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia (VIUP), Bộ Xây dựng;
- Tham luận: "Thi công hầm đường sắt đô thị bằng công nghệ TBM - Chia sẻ kinh nghiệm thực tế tại dự án Metro Line 3 Hà Nội" - Trình bày bởi TS. Nguyễn Văn Quang, Chuyên gia Metro, Trung tâm Đường sắt tốc độ cao Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải; Phó Trưởng ban Kỹ thuật công trình ngầm FECON.
Đi sâu vào từng chuyên đề, TS. Vũ Hồng Trường cho rằng: Đường sắt đô thị phải được xác định là "xương sống" của hệ thống giao thông công cộng tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, góp phần giải quyết ùn tắc và ô nhiễm môi trường, đồng thời thay đổi thói quen di chuyển của người dân. Để nâng cao hiệu quả vận hành, cần đồng bộ các giải pháp "cứng" và "mềm", từ việc tối ưu biểu đồ chạy tàu, kết nối nhà ga, phát triển không gian thương mại đến việc áp dụng chính sách giá vé hợp lý, thẻ vé thông minh và xây dựng "văn hóa đường sắt".
Ở góc độ quy hoạch, TS. Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh vai trò của đường sắt tốc độ cao như trục "xương sống" kết nối các hành lang kinh tế Bắc - Nam. Việc phát triển mô hình đô thị định hướng giao thông (TOD) với các nhà ga đa chức năng, mật độ cao sẽ giúp khai thác hiệu quả giá trị đất đai để tái đầu tư hạ tầng và hình thành các đô thị đa cực. Dù vậy, để triển khai hiệu quả, cần có cơ chế chính sách đặc thù nhằm huy động nguồn lực xã hội (như hình thức PPP), đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành.
Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ dự án Metro Line 3 Hà Nội, TS. Nguyễn Văn Quang cho biết việc thi công hầm bằng công nghệ TBM (máy khoan hầm hiện đại) đòi hỏi công tác chuẩn bị kỹ lưỡng và kiểm soát chặt chẽ. Trong đó, khảo sát hiện trạng công trình (BCS), đánh giá rủi ro (BRA), cập nhật liên tục dữ liệu quan trắc và kiểm soát các thông số như áp lực gương đào, thể tích đất đào, bơm vữa lấp khe hở… là những yếu tố tiên quyết để đảm bảo an toàn, hạn chế rủi ro cho các công trình lân cận.
Không chỉ dừng ở các bài tham luận chuyên sâu, chương trình còn mở ra không gian trao đổi sôi nổi giữa các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp nhằm làm rõ các vấn đề thực tiễn, xu hướng công nghệ và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trong giai đoạn tới.
Thông qua hoạt động này, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội kỳ vọng tăng cường kết nối giữa Nhà trường - Cơ quan quản lý - Doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ, góp phần phát triển hệ thống đường sắt hiện đại, bền vững trong kỷ nguyên số.
